İRAN TÜRKLERİ

Nüfus : 27 .000.000 Bulundukları başlıca şehirler : Tebriz, urmiye, Diazziye Bölgedeki Türk toplulukları : Azeri Türkleri, Karapapaklar , Kaşkaylar , Türkmenler , Hamseler , Geymikler , Şahsevenler , Karadağlılar , Şatrunlu- Iar , Delikanlılar ,Beybağlılar , Bocağcılatlar , Halaçlar , Karaylar , Timurtaşlar ve Avşarlar.Siyasi ve idari konumlan : Bulundukları ülkenin idari yapısına uymaktadırlar .Farsça'nın etkin olduğu bölge- Ierdeki Türk kökenliler Şii-müslümandırlar . Buna rağmen özellikle Tebriz'de yaşayan Azeriler milli benliklerini korumak için tarih boyunca mücadele etmişlerdir .Ancak acımasız asimilasyon hareketlerinden onlar da nasibini almıştır. TARİHÇE İran’ın bilinen en eski ataları Pers, Furus, Fars ve Parsovalılardır. Firdevsi ünlü destanı Şehnamesinde ve 10 yy'da İRAN- TURAN savaşlarını anlatırken bölgedeki Türk varlığına değinir. 11. yy'ın ilk yarısından itibaren ''Yıva “ boyundan kalabalık bir Türkmen grubu İran'a yerleşmiş; 12. yy'da ise Solgurlarla birlikte Avşarlar, Huzistan'ı yurt edinmişlerdir. 10 yy'dan sonra ise yoğun biçimde Türk savaşçıları (Gazneliler, Selçuklular) ve sayısız Türk boyları Orta Asya'dan Ortadoğu'ya ve İran'a akın akın gelmişler ve Güney Azerbaycan'a yerleşmişlerdir. Dil olarak Batı Oğuz Türkçesi'ni kul- Ianmışlar, Arap alfabesiyle yazmışlardır. Ancak 1925-1979 yılları arasında Pehleviler döneminde Türklere zorla Farsça öğretilmek istenmiş ve Azerbaycan Türkçesi yasaklanmıştır.ÜlKEDEKİ TÜRK VARLIĞI Türklerin yoğun olduğu Tebriz önemli. bir ticaret merkezi ve İran'ın dördüncü büyük kentidir. İran Türkleri şiidirler. Erkekler genellikle işçi ve memurdur. Türk kadınları ise ev işleriyle uğraşır. İran, tarih boyunca Doğu Türklüğü ile Batı Türklüğü arasında bir duvar ve engel oluşturmuştur. Devam eden bu politikalar karşısında İran Türkleri'nin durumu, her dönemde sıkıntılı olmuştur. İran horasan turkcesi Oguz dili kokenlidir fakat büyük ölçüde farsi dilin etgisinde kalmistir dilde 9 ünlü bulunur farscanin etkisinden büyük ünlü uyumu bozulmustur ayrica maq /max eylemlik ve di gecmis zaman ekleri yalniz bir bicimde kullanilirGet-max gitmek Ager agir Oynadi oynadi Bisig pismis Dooli dolu Oxi-din okudun Alle elli GibiUzun ünlüler genellikle korunmusturBees bes Yool yol Heel islak Baas kafa Deert dört GibiÜ - i dilin özgün özelliklerindendir farscanin etgisiyle dogmus olmalidirDis düsmek Gil gül İç üç İzim üzüm Kil kül Dilde burunsal harfler bulunur Burunsal n çogunlukla eski Türkcenin burunsal n sesi korunur bu bakimdan Türkmenceyle kosutluk gösterirDonguz domuz Min bin Yun yün En ön Karangi karanlik Ses ikilemesi oldukca sik görülen bir ses olayidirAssage asagi Bayyat bayat Dezzay tezek Gurri kuru Deppe tepe Essey essek Saqgal sakal GibiTamlayan durumu In/in nIn/nin yIn/yin biçimindedirAr-in bacisi görümce Dag-in basina dagin basina Ali-yin dsi alinin disi Xoda-yin isi allahin isi(hudanin isi) GibiDönüslü adil olarak “kendi “ anlaminda ééz öz sözü kullanilirÉézine fikr ederdi kendi kendine düsünürdü Éézini eldirdi kendini öldürdü Belgisiz adillarHer neme herne Heskim hiç kimse Felaanekes filanca Sayi adlarinda Türkiye Türkcesine göre ses degisimleri vardirBir bir Ekki iki İç üç Bies bes Yierme yirmi İz yüz Min bin Durum belirteciÀslan gerçekte Boyla böyle Dagil degil Hatman kesin Gibi